Απολογισμός μαθημάτων βυζαντινής μουσικής διδακτικής χρονιάς 2008-09

Από τον Οκτώβριο του 2008 συνεχίστηκαν τα μαθήματα Βυζαντινής Μουσικής και Ψαλτικής στον Ιερό Ναό της Παναγίας Φανερωμένης Χολαργού. Μετά από εισήγηση μου στον π. Ιωάννη Καλογερόπουλο, και σύμφωνη γνώμη από τον Προϊστάμενο μας π. Συμεών Βενετσιάνο, τα τμήματα διαμορφώθηκαν στα εξής τέσσερα:
1ο Τμήμα: Βυζαντινή Μουσική Ι (προχωρημένων Γ΄ Τάξης)
2ο Τμήμα: Βυζαντινή Μουσική ΙΙ (αρχάριοι Α΄ Τάξης)
3ο Τμήμα: Ψαλτική και Τυπικό
4ο Τμήμα: Ψαλτική Γυναικών (Παρακλήσεις-Απολυτίκια-Κοντάκια Ενιαυτού)

1ο Τμήμα: Βυζαντινή Μουσική Ι (προχωρημένων Γ Τάξης)
Το τμήμα αυτό εξακολούθησε την πορεία που είχε εδώ και τρία χρόνια με μαθητές που είχαν την υποδομή να συνεχίσουν τη γνώση τους πέραν του Αναστασιματαρίου. Οι μαθητές αναφέρονται κατωτέρω:
ΙΑΤΡΙΔΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ
ΚΟΝΤΟΥ ΝΑΝΤΙΑ
ΚΟΥΒΕΛΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ
ΚΟΥΒΕΛΟΣ ΑΡΓΥΡΗΣ
ΑΝΔΡΙΚΟΠΟΥΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

- Αρχικά έγινε επανάληψη των Θεωρητικών αρχών της Βυζαντινής  Μουσικής από το «Θεωρητικό» του Αβραάμ Ευθυμιάδη.
- Έπειτα στο τμήμα διδάχθηκαν οι Καταβασίες (σύντομες και αργές) και οι Κανόνες, από το Ειρμολόγιο του Ιωάννου Πρωτοψάλτου,  με τέτοιο τρόπο ώστε να προηγούνται της συγκεκριμένης μεγάλης εορτής. Π.χ. την περίοδο προ Χριστουγέννων διδάχθηκαν οι αντίστοιχες του Δωδεκαημέρου (Χριστουγέννων και Θεοφανείων) κ.λπ.
- Παράλληλα διδάχθηκαν ιδιόμελα και Δοξαστικά των μεγάλων Εορτών, από τη «Μουσική Κυψέλη» του Στεφάνου Λαμπαδαρίου.
Το υλικό αυτό έδωσε τη δυνατότητα στους μαθητές να παρακολουθούν στο αναλόγιο τον Ψάλτη σε περισσότερα μαθήματα Όρθρου και Εσπερινού και να συμμετέχουν πια ενεργά στη λατρεία της Εκκλησίας μας.
- Όλα τα μαθήματα χορηγήθηκαν σε έντυπο υλικό και σε ηλεκτρονική μορφή στους μαθητές, με έξοδα της Ενορίας μας και επιμέλεια του διδάσκοντος.

2ο Τμήμα: Βυζαντινή Μουσική ΙΙ (αρχάριοι Α Τάξης)
Το τμήμα αυτό λειτούργησε για πρώτη χρονιά στη Φανερωμένη, έπειτα από έντονο ενδιαφέρον μελών του Τμήματος Ψαλτικής.
Οι συμμετέχοντες αναφέροντα κατωτέρω: 
μαθ βυζ μουσΦΛΩΡΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ
ΔΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ
ΤΑΛΙΕΡΗΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ
ΠΑΝΟΥΡΓΙΑΣ ΣΩΤΗΡΗΣ
ΚΑΡΑΒΑΤΣΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ
ΠΡΕΖΕΡΑΚΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ
ΜΠΑΛΑΜΑΤΣΙΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ
ΤΣΙΚΡΙΚΑΣ ΓΡΗΓΟΡΗΣ
ΚΑΡΑΤΣΙΑΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ
ΘΩΜΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ
ΑΜΠΕΛΙΩΤΗΣ ΜΑΡΙΝΟΣ
ΑΜΠΕΛΙΩΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΙΟΣ
ΚΩΤΣΟΒΕΛΟΣ ΤΡΥΦΩΝ
ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ  ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ
ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΣ
ΛΥΜΒΑΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ
ΤΡΙΚΑΛΙΩΤΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ

Στο Τμήμα ακολουθήθηκε η εξής φιλοσοφία στη διδασκαλία και στον τρόπο προσέγγισης των μαθητών: «Στόχος μας η γνώση και όχι η κάλυψη ύλης»
Τα στοιχεία της Μουσικής διδάχτηκαν αργά, με πολλές επαναλήψεις και μελέτη κατά τη διάρκεια του δίωρου μαθήματος.
Η ηλικία των μαθητών και οι ευθύνες όλων των ενηλίκων, δε συνηγορούν σε μια διδασκαλία ύλης. Είναι πια πολύ λίγος ο χρόνος που απομένει σε κάθε άνθρωπο της μεγαλούπολης για τον εαυτό του, πόσο μάλλον για να διαβάσει. Έτσι ο,τιδήποτε διδάχθηκε, επαναλαμβανόταν μέχρι και το τελευταίο μάθημα για να αποκτηθεί  σταθερή  γνώση του.
Αρχικά αναφέρθηκαν οι φθόγγοι της Βυζαντινής Μουσικής, η προέλευσή τους, ο σχηματισμός τους σε κλίμακα. Έπειτα έγινε εξάσκηση της κλίμακας με ιδιαίτερη προσοχή στον ενστερνισμό της   ό, τι αφορά στα φυσικά διαστήματά της.
Διδάχθηκαν οι τόνοι, τα σημαδόφωνα και τα σημεία χρόνου.
Ασχοληθήκαμε αποκλειστικά με φυσική κλίμακα. Το ενδιαφέρον μας επικεντρώθηκε σε ασκήσεις ανάβασης και κατάβασης, ενός και δύο φθόγγων.
Στα πλαίσια αυτών των ασκήσεων και για να αποκτήσει ενδιαφέρον το μάθημα, αποφάσισε ο διδάσκων να γράψει ασκήσεις λειτουργικών και χερουβικών με ανάβαση ενός και δύο τόνων.
Σταδιακά προστέθηκαν διαφορετικού τύπου σημαδόφωνα ανάβασης και κατάβασης.
Οι μαθητές βρέθηκαν σε θέση να μπορούν να ψάλλουν σε εκκλησία τα συγκεκριμένα μαθήματα (Χερουβικό και λειτουργικά πλ. Δ΄ και πλ. Α΄ ήχου), δειλά στην αρχή και έπειτα με τον διδάσκοντα στη Β΄ Θ. Λειτουργία της Φανερωμένης.

3ο Τμήμα: Ψαλτική και Τυπικό
Το τμήμα αυτό συνέχισε να λειτουργεί, με μεγάλη προσέλευση και ιδιαίτερο ζήλο, για δεύτερη χρονιά. Τα μαθήματα πραγματοποιήθηκαν κάθε Κυριακή μετά τη Β΄ Θ. Λειτουργία, όπου και εκκλησιάζονταν οι περισσότεροι μαθητές και συμμετείχαν στο χορό του αναλογίου. Η σύνθεση του τμήματος άλλαζε, αλλά ποτέ δεν ήταν μικρή.
Ενδεικτικά  αναγράφονται οι πιο συχνοί μαθητές:
ΦΛΩΡΟΣ ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ
ΔΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ
ΤΑΛΙΕΡΗΣ ΣΠΥΡΙΔΩΝ
ΠΑΝΟΥΡΓΙΑΣ ΣΩΤΗΡΗΣ
ΚΑΡΑΒΑΤΣΙΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ
ΠΡΕΖΕΡΑΚΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ
ΜΠΑΛΑΜΑΤΣΙΑΣ ΙΩΑΝΝΗΣ
ΤΣΙΚΡΙΚΑΣ ΓΡΗΓΟΡΗΣ
ΤΡΙΑΡΙΔΗΣ ΑΝΔΡΕΑΣ
ΦΡΑΓΚΙΑΔΑΚΗ  ΧΑΡΑ
ΙΑΤΡΙΔΗΣ ΑΝΤΩΝΗΣ
ΜΙΧΑΛΟΠΟΥΛΟΣ  ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΙΔΗΣ ΙΩΑΝΝΗΣ
ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ  ΑΘΑΝΑΣΙΑ
ΚΑΛΠΑΚΙΔΟΥ  ΙΩΑΝΝΑ
ΟΙΚΟΝΟΜΟΥ ΓΕΩΡΓΙΟΣ
ΜΑΡΚΙΔΗΣ ΜΙΧΑΗΛ
ΙΑΤΡΙΔΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ
ΘΩΜΟΠΟΥΛΟΣ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ
ΛΥΜΒΑΙΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ
ΚΑΡΑΤΣΙΑΛΟΣ ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ
ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ
ΚΟΝΤΟΥ ΝΑΝΤΙΑ
ΚΟΥΒΕΛΟΥ  ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ

Στο Τμήμα διδάχθηκε τυπικό και πρακτική Ψαλτική. Η διδασκαλία του Τυπικού του Όρθρου και του Εσπερινού, παρόλο που επαναλήφθηκε αρκετές φορές δεν κατέστη δυνατό να γίνει ολοκληρωτικά κτήμα των μαθητών, λόγω του ότι χρειάζεται συνεχής και ζώσα ενασχόληση με αυτό, από οποιονδήποτε θέλει να γίνει γνώστης.
Έτσι καταφύγαμε στην αναλυτική παράθεση όλων των κειμένων κάθε ακολουθίας στους μαθητές, για κάθε εορτή. Αυτό το πετύχαμε έπειτα από τη χρηματική συνδρομή του διδάσκοντα στο Σύλλογο Μουσικοφίλων Κωνσταντινουπόλεως, από όπου προμηθευόμαστε κάθε μήνα όλες τις Ακολουθίες των Αγίων και των εορτών του τρέχοντος μηνός, με τη σειρά που πρέπει να λέγονται. Με αυτό τον τρόπο άντρες-γυναίκες μπορούν να παρακολουθούν ολόκληρο τον Όρθρο ή τον Εσπερινό μιας εορτής, καθώς και τη Θ. Λειτουργία, όπως και κάθε άλλη ακολουθία που πραγματοποιείται σε έναν ενοριακό Ναό.
- Από τις Ακολουθίες αυτές λοιπόν, εκτός από την αποστολή του με ηλεκτρονικό ταχυδρομείο σε όλους , είχαμε την ευκαιρία να μαθαίνουμε ύμνους μεγάλων εορτών πριν αυτή ακολουθήσει.
Κατά σειρά αναφέρουμε τα αντικείμενα της ύλης που διδάχθηκαν:
- Εκμάθηση εκκλησιαστικής ανάγνωσης (σε τόνο) (Κοντάκιο, Οίκος, Συναξάρι) και παρακαταλλαγής (εμμελούς απαγγελίας) - Απόστολος.
- Θεία Λειτουργία (γενικά Αντίφωνα, «Ο Μονογενής», απολυτίκια ήχων, Απολυτίκια κοινά, Κοντάκια)
- Χριστουγεννιάτικες Καταβασίες, Απολυτίκιο, Κοντάκιο, Θ΄Ωδή Χριστουγέννων.
- Καταβασίες Υπαπαντής, απολυτίκιο, Κοντάκιο, Θ΄Ωδή Υπαπαντής.
- Μυστήρια Γάμου, Βαπτίσεως και Μνημόσυνο.
- Κανόνας Χαιρετισμών – «Άσπιλε» κ.λπ.
- Ύμνοι Μ. Εβδομάδας (εξαποστελάριο, «Ιδού ο Νυμφίος», αλληλούια)
- Ύμνοι Αναστάσεως (Χριστός Ανέστη, στιχηρά του Πάσχα, Καταβασίες και Κανόνας Πάσχα)
- Προσόμοια  Απολυτίκια, Εξαποστελάρια, Κοντάκια, στιχηρά (δεν ολοκληρώθηκαν)
Εξαιρετικά σημαντική ήταν η προσπάθεια που κάναμε να ερμηνεύσουμε τις Καταβασίες των Θεοφανείων και της Υπαπαντής. Μοιραστήκαμε κομμάτια από την ερμηνεία του Αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτη, και τη μεταφέραμε στα νέα ελληνικά όπως την κατανόησε ο καθένας μας. Έπειτα παρουσιάσαμε στην τάξη την κάθε Ωδή, τη συζητήσαμε, την σχολιάσαμε και την ψάλλαμε.
Ήταν μια προσπάθειά μας να κατανοήσουμε τα βαθύτερα νοήματα των Καταβασιών και από Θεολογικής άποψης, πριν τα αποδώσουμε ψαλτικά. Στην προσπάθειά μας αυτή αρωγός μας στάθηκε ο κ. ΙΑΤΡΙΔΗΣ Νικόλαος (Θεολόγος).

4ο Τμήμα: Ψαλτική Γυναικών (Παρακλήσεις-Απολυτίκια-Κοντάκια Ενιαυτού)
Το Τμήμα λειτούργησε για πρώτη χρονιά, με αφορμή την εκδήλωση ενδιαφέροντος από κάποιες κυρίες να μπορέσουν να μάθουν να ψάλλουν, ή απλώς να έχουν τη δυνατότητα να διορθώσουν αυτά που ήδη γνωρίζουν.
Στο τμήμα συμμετείχαν οι κατωτέρω κυρίες:
ΚΟΥΒΕΛΟΥ ΒΑΓΓΕΛΙΤΣΑ
ΚΟΝΤΟΥ ΝΑΝΤΙΑ
ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΕΥΦΡΟΣΥΝΗ
ΦΡΑΓΚΙΑΔΑΚΗ ΧΑΡΑ
ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΑΘΑΝΑΣΙΑ
ΚΑΛΠΑΚΙΔΟΥ ΙΩΑΝΝΑ

Κατά τη διάρκεια των μαθημάτων διδάχθηκε ο μικρός και ο μεγάλος Παρακλητικός Κανών στην Παναγία μας, Παρακλητικοί Κανόνες Αγίων του μήνα που διανύαμε κατά τη διδασκαλία (από το Θησαυρό των Αγίων), ο κανών του Ακαθίστου Υμνου και τέλος Απολυτίκια και Κοντάκια, Προσόμοια Αγίων όλου του Ενιαυτού (από το Ωρολόγιο).

ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΑΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ - ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ
- Τα μαθήματα που πραγματοποιήθηκαν  ήταν δίωρα (45΄+ 45΄), για κάθε τμήμα, μία φορά την εβδομάδα. Ο τόπος διεξαγωγής τους ήταν η μεγάλη αίθουσα κάτω από το παρεκκλήσιο των Ταξιαρχών, και ο Ναός μας εφοδίασε με Η/Υ για μοίρασμα και επεξεργασία του υλικού διδασκαλίας.
- Στα τμήματα 2 και 3, ορίστηκε οικιοθελώς ως γραμματέας, μετά από συνεννόηση με το δάσκαλο, ο κ. Βασίλειος Φλώρος, ο οποίος βοήθησε σημαντικά στην ενημέρωση των συμμαθητών είτε τηλεφωνικά είτε μέσω Διαδικτύου.
Ο κ. Φλώρος κρατούσε αρχείο των μαθημάτων, καταστάσεις των απόντων (ώστε να προμηθεύονται το υλικό των μαθημάτων που έχασαν) και διένειμε το υλικό που περίσσευε αντίστοιχα.
Τον ευχαριστούμε από καρδιάς, για όλο τον κόπο και το χρόνο που αφιέρωσε.
-  Επίσης, έπειτα από ιδιωτική χρηματική συνδρομή του δασκάλου, στο Σύλλογο μουσικοφίλων Κωνσταντινουπόλεως, όλα τα μέλη των τμημάτων (που επιθυμούσαν φυσικά), προμηθεύονταν ηλεκτρονικά και κάποιες φορές έντυπα,  ολόκληρες τις Ακολουθίες των μεγάλων εορτών, ώστε να παρακολουθούν όλα όσα λένε οι ψάλτες και να μαθαίνουν σιγά-σιγά την Τυπική Διάταξη των Ακολουθιών.
-  Σημαντικό κομμάτι των μαθημάτων ήταν το δέσιμο των μαθητών με τη Θεία Λατρεία. Πολλοί από αυτούς δεν είχαν γνώση απλών και αυτονόητων πραγμάτων στη διαδικασία της Θ. Λειτουργίας, των Μυστηρίων και άλλων ακολουθιών. Κοινός τόπος όλων μας στο τέλος αυτής της χρονιάς αποτελεί μια πιο ξεκάθαρη γνώση όλων των ανωτέρω. Ιδιαίτερη βοήθεια στη θεολογική προσέγγιση των νοημάτων στους Ύμνους μας παρέσχε, ο Στρατιωτικός Δικαστής και Θεολόγος κ. ΙΑΤΡΙΔΗΣ Νικόλαος. Τον ευχαριστούμε επίσης, θερμά.
- Την περίοδο της Νηστείας πριν τα Χριστούγεννα, πραγματοποιήσαμε μία συνεστίαση με νηστίσιμα εδέσματα, στην οποία είχαν όλοι οι μαθητές την ευκαιρία να γνωριστούν καλύτερα μεταξύ τους όπως επίσης και οι οικογένειές τους. Στο τραπέζι τραγουδήσαμε και ψάλλαμε όλοι οι μαθητές της Βυζαντινής Μουσικής, γελάσαμε και μιλήσαμε για αυτά που μας απασχολούν στην Εκκλησία και στις ζωές μας.
- Ένα μήνα μετά την Πρωτοχρονιά, έγινε η κοπή πίττας στην αίθουσα διδασκαλίας, όπου παρευρέθηκε και ευλόγησε τη βασιλόπιτα ο π. Ιωάννης ΚΑΛΟΓΕΡΟΠΟΥΛΟΣ.
- Στις 15 Ιουνίου, στην αίθουσα διδασκαλίας έγινε η λήξη των μαθημάτων, παρουσία του Προϊσταμένου της ενορίας μας και του π. Ιωάννη. Εκεί αναφέρθηκαν όλα τα παραπάνω καθώς και απόψεις των μαθητών για το μάθημα, τρόποι βελτίωσης του, ευχαριστίες κ.λπ.
- Τέλος ευχαριστούμε θερμά, τους Πατέρες του Ιερού Ναού μας, την Ενοριακή Επιτροπή της Φανερωμένης και τους Νεωκόρους, για τη βοήθεια και τη στήριξη που μας παρείχαν όλη τη χρονιά.

Μετά τιμής
ΣΤΑΘΗΣ Νικόλαος

 mbm4 mbm5

 Από συνεστίαση των σπουδαστών την περίοδο των Χριστουγέννων


Δημιουργία ιστοτόπου ΑΔΑΜ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ